Zapalenie oskrzeli u dzieci – postępowanie

Trwa sezon infekcyjny. Bardzo częstym powodem zgłaszania się do lekarza podstawowej opieki medycznej jest kaszel. Odnotowuje się zwiększoną ilość zakażeń dróg oddechowych, w tym także zapalenie oskrzeli. Jak powinno leczyć się dziecko? Czy w każdym przypadku wymagany jest antybiotyk? Co najczęściej wywołuje zapalenie oskrzeli?

Zapraszam do lektury i obalenia kilku mitów.

Definicja

Ostre zapalenie oskrzeli to zapalenie dolnych dróg oddechowych trwające 1-3 tygodnie. Przeczytaliście? Nawet 3 tygodnie! Dominującym objawem klinicznym jest kaszel. O kaszlu i jego objawach alarmowych pisaliśmy tutaj. Proces zapalny dotyczy przede wszystkim błony śluzowej oskrzeli dużego i średniego kalibru. Zazwyczaj jest to łagodna i samoograniczająca się choroba. Dziecko jest zwykle w stanie ogólnym dobrym, pogodne, aktywne.

Epidemiologia

W przypadku ostrego zapalenia oskrzeli obserwuje się dwa szczyty zachorowań – pierwszy u dzieci poniżej 2 roku życia, drugi zaś przypada na wiek szkolny. Bardzo często zapalenie oskrzeli występuje w miesiącach jesienno-zimowych. W ponad 90% przypadków zapalenie oskrzeli jest wywołane przez wirusy! Przede wszystkim syncytialny wirus oddechowy (RSV), który w tym roku szczególnie zbiera swoje żniwo. Koniecznie zapoznaj się z artykułem na ten temat jeżeli jeszcze nie czytałeś! Do innych czynników etiologicznych należą wirusy paragrypy, grypy, adeno-, ryno-, a także koronawirusy. Nadkażenia bakteryjne występują rzadko. Najczęściej są spowodowane przez Streptococcus pneumoniae, Haemophilus influenzae, Moraxella catarrhalis, Staphylococcus aureus. U dzieci starszych mogą występować zakażenia atypowe wywołanie przez Mycoplasma pneumoniae, Chlamydiophyla pneumoniae, Bordetalla pertussis – zwłaszcza u osób nieszczepionych. Nie zapominajmy o ochronnym wpływie szczepień!

Objawy

Stan zapalny dróg oddechowych rozwija się w 3 fazach. 

  • I faza obturacyjno-sekrecyjna (naczyniowa) – u chorego występują objawy takie jak gorączka, bóle głowy, surowiczy katar, suchy, męczący kaszel. Jest to 3-4 dniowy okres nieżytu nosogardła. Dodatkowo mogą pojawić się objawy wirusowego zapalenia spojówek, bóle brzucha czy luźniejsze stolce.
  • II faza sekrecyjna – u dziecka pojawia się gęsty katar, a po upłynnieniu wydzieliny w drogach oddechowych – wilgotny kaszel. Często w tym okresie stwierdza się obturację oskrzeli. Okres ten zwykle trwa około 2 tygodnie.
  • III faza – w tym okresie może rozwinąć się u chorego nadkażenie bakteryjne. Wówczas dominują objawy takie jak pogorszenie stanu ogólnego, podwyższona temperatura ciała, ropna wydzielina w drogach oddechowych.

Także jeżeli zauważysz po 2 tygodniach infekcji znaczne pogorszenie stanu swojego dziecka – udaj się do lekarza!

Diagnostyka

Rozpoznanie ostrego zapalenia oskrzeli jest rozpoznaniem wyłącznie klinicznym i opiera się na badaniu fizykalnym chorego przez lekarza. W badaniu przedmiotowym początkowo można stwierdzić zmiany zapalne błony śluzowej nosogardła, surowiczy katar, a również pogrudkowaną tylną ścianę gardła. A także nieznaczne powiększenie węzłów chłonnych szyi i/lub podżuchwowych i śluzową wydzielinę spływającą po tylnej ścianie gardła. Nad polami płucnymi w początkowej fazie choroby najczęściej nie stwierdza się osłuchowo nieprawidłowości. Niekiedy może występować zaostrzony szmer oddechowy. W kolejnych dniach chorowania, gdy zwiększa się ilość wydzieliny (II faza sekrecyjna), można usłyszeć nad polami płucnym furczenia, trzeszczenia, świsty wywołanie gęstą wydzieliną lub skurczem mięśni gładkich oskrzeli.

Diagnostyka laboratoryjna

Skoro rozpoznanie stawia się na podstawie badania klinicznego, to badania dodatkowe rutynowo nie są wymagane. A nawet w pewnych przypadkach mogą prowadzić do błędnego rozpoznania oraz niepotrzebnej, czy nadmiernej terapii! Zwłaszcza antybiotykoterapii. W niektórych sytuacjach zaleca się wykonanie szybkich testów w kierunku RSV. Przede wszystkim u dzieci poniżej 2 roku życia z rozwijającą się niewydolnością oddechową. O czym nasi czytelnicy już wiedzą. 🙂 Badania dodatkowe należy rozważyć w przypadku ciężkiego, nietypowego przebiegu klinicznego, a także braku poprawy po leczeniu. Takie badania zleca lekarz.

Postępowanie

Leczenie ostrego zapalenia oskrzeli jest objawowe. Polega między innymi na obniżeniu temperatury ciała u chorych gorączkujących-przeczytaj nasz artykuł na ten temat. A także na prawidłowym karmieniu – częstsze mniejszymi porcjami oraz odpowiednim wypoczynku. Leczenie przeciwkaszlowe może być stosowane w pierwszej fazie zapalenia przez 3-4 dni. Dobry efekt w pierwszym okresie infekcji można uzyskać, stosując metody fizykalne, które są proste i bezpieczne, zwłaszcza dla najmniejszych dzieci. Polegają one na obniżeniu temperatury w pokoju chorego (19-20°C) i zastosowaniu nebulizacji z chłodnego roztworu 0,9% NaCl. Zabiegi te nawilżają drogi oddechowe, przyspieszają regenerację, a także rozrzedzają wydzielinę oskrzelową. Bardzo istotne jest prawidłowe nawodnienie chorego dziecka i nawilżenie powietrza umożliwiające upłynnienie zalegającej wydzieliny w drogach oddechowych!

Leczenie farmakologiczne

Męczący, suchy kaszel wywołany obrzękiem błony śluzowej oskrzeli w pierwszych dniach infekcji mogą złagodzić doustne leki przeciwkaszlowe blokując obwodowe receptory kaszlu na błonach śluzowych dróg oddechowych. Należą do nich lewodropropizyna, śluzy roślinne oraz miód. Jednak pamiętajmy, że zgodnie z zasadami żywienia miód może być stosowany u dzieci po 1 rż.! Gdy ilość wydzieliny w drogach oddechowych w kolejnych dniach infekcji się zwiększa, nie stosuj dłużej leków przeciwkaszlowych! Dziecko musi pozbyć się zalegającej wydzieliny. W tym okresie udrożnienie dróg oddechowych mogą ułatwić rehabilitacja oddechowa i nebulizacje z 2% lub 3% roztworu NaCl. W przypadku ostrego zapalenia oskrzeli z obturacją dróg oddechowych decyzją lekarza w leczeniu należy stosować wziewne leki rozkurczające oskrzela. Czasem w praktyce klinicznej przy znacznej duszności i ciężkim stanie ogólnym pacjenta stosuje się przez kilka dni (3-5) glikokortykosteroidy (GKS). Jednakże przegląd badań dotyczących ich skuteczności nie wykazał wpływu na częstość występowania poinfekcyjnych świstów ani konieczność stosowania innych leków.

Kiedy antybiotyk?

Tak jak wspomnieliśmy na początku. Zapalenie oskrzeli wywoływane jest przede wszystkim przez wirusy. Nie zaleca się więc rutynowego stosowania antybiotyków. Antybiotykoterapię należy jednak rozważyć, gdy u chorego wystąpią objawy nadkażenia bakteryjnego oskrzeli, takie jak:

  • przedłużający się kaszel (powyżej 14 dni),
  • nasilenie wysiłku oddechowego – postękiwanie, zaciąganie międzyżebrzy, poruszanie skrzydełkami nosa przy oddychaniu
  • sinica lub bezdechy,
  • pogorszenie stanu ogólnego – niechęć do picia, znaczna apatia, patologiczna senność,
  • podejrzenie zakażenia pałeczką krztuśca (zwłaszcza u dzieci nieszczepionych!).

Znaczne pogorszenie stanu ogólnego dziecka w przebiegu ostrego zapalenia oskrzeli może wymagać leczenia szpitalnego.

Dziecko przeszło zapalenie oskrzeli, ale nadal kaszle

W wielu przypadkach ostrego zapalenia oskrzeli dochodzi do utrzymywania się jeszcze przez kilka tygodni po zakażeniu suchego kaszlu. Jest to związane z poinfekcyjną nadreaktywnością oskrzeli. Kaszel nie jest w tych przypadkach objawem utrzymywania się zakażenia, lecz wynika z faktu powolnej regeneracji uszkodzonego nabłonka dróg oddechowych. Kaszel nasila się w nocy i po wysiłku fizycznym, przy zmianie temperatury otoczenia oraz w wyniku oddychania zimnym powietrzem. W tym przypadku pomoże jedynie leczenie objawowe, systematyczne spacery, nie przegrzewanie dziecka i cierpliwość. 🙂

Spodobał Ci się artykuł? Podziel się z innymi!