Ząbkowanie u dziecka – kompendium wiedzy

Ząbkowanie to prawdziwa zmora rodziców. Nieprzespane noce, marudny bobasek i często także bezsilność. Jest to niezwykle częsty powód zgłaszania się z maluszkiem do gabinetu lekarskiego. Czy można jakoś ulżyć dziecku podczas ząbkowania? Jakie objawy towarzyszą temu procesowi? Co powinno wzbudzić niepokój rodzica? Zapoznaj się z naszym kompendium o ząbkowaniu!

Ząbkowanie – wprowadzenie

Ząbkowanie to zjawisko fizjologiczne, a jego przebieg jest jednym z mierników rozwoju fizycznego dziecka. Zaburzenia w procesie ząbkowania mogą zatem świadczyć o nieprawidłowym rozwoju. Oraz być pierwszym klinicznym objawem obecności patologii ogólnych lub miejscowych w jamie ustnej. Potwierdzono znaczenie roli kodu genetycznego w wyrzynaniu zębów siecznych mlecznych, a tym samym wskazano na znikomą rolę czynników środowiskowych. Do pozostałych czynników regulujących przebieg wyrzynania zębów należą m.in.: hormony (hormon wzrostu, hormony tarczycy i przytarczyc) oraz czynniki wzrostu.

Ile zębów powinno mieć dziecko?

Istnieje reguła oceniająca proces ząbkowania “6/4”. Od urodzenia, co 6 miesięcy wyrzynają się 4 zęby mleczne.

Przykład: Dziecko w wieku 24 miesięcy powinno mieć 16 zębów: (24:6) x 4 = 16

Symptomy towarzyszące ząbkowaniu

Symptomy towarzyszące ząbkowaniu można podzielić na miejscowe, czyli manifestujące się w jamie ustnej oraz ogólnoustrojowe. Nadmierne ślinienie się jest często opisywanym objawem towarzyszącym ząbkowaniu. Gruczoły ślinowe zaczynają pełnić swoją funkcję wydzielniczą około 3 miesiąca życia. Tak małe dziecko nie opanowało jeszcze w pełni czynności połykania śliny. W czasie ząbkowania świąd dziąseł i dolegliwości bólowe prowokują dziecko do wkładania do ust palców oraz różnych przedmiotów. Czynniki te stymulują czynność wydzielniczą gruczołów ślinowych i powodują zwiększenie ilości wydzielanej śliny. W przypadku zębów wrodzonych i noworodkowych, jeśli w badaniu stwierdzona zostanie ich nadmierna ruchomość, utrudniają one karmienie piersią i ranią brodawkę sutkową matki, należy je usunąć w znieczuleniu miejscowym.

Objawy miejscowe:

  • zapalenie dziąsła – objawia się między innymi zaczerwienieniem, obrzmieniem
  • nadmierne ślinienie,
  • gryzienie twardych przedmiotów,
  • pocieranie dziąsła,
  • ssanie palców,
  • owrzodzenia w jamie ustnej,
  • krwiak podśluzówkowy, czyli zasinienie błony śluzowej nad wyrzynającym się zębem na skutek jej uszkodzenia przez ostre brzegi zęba
  • torbiel zawiązkowa

Zasinienie błony śluzowej nad wyrzynającym się zębem może być skutkiem wylewu, czyli krwiaka lub torbieli wyrzynającego się zęba. Zawsze wymaga obserwacji, a brak erupcji zęba w ciągu 4-6 tygodni jest wskazaniem do interwencji!

Miejscowym patologiom mogą towarzyszyć objawy ogólne.

Objawy ogólne:

  • drażliwość, niepokój, płacz dziecka,
  • zaburzenia ze strony przewodu pokarmowego, takie jak biegunki i zaparcia
  • zmiany skórne, np. wysypka
  • utrata apetytu,
  • czuwanie, zaburzenia snu

Objawy ogólnoustrojowe najczęściej towarzyszą wyrzynaniu zębów siecznych. Występują w okresie niemowlęcym, w którym wygasa ochronne działanie odporności nabytej od matki. Wskazuje to na znaczenie niedojrzałości układu immunologicznego w tym okresie, bo skutkuje częstszym występowaniem chorób infekcyjnych w drugiej połowie pierwszego roku życia dziecka. Znaczące nasilenie symptomów występuje: 4 dni przed wyrznięciem zęba, w trakcie erupcji, a także 3 dni po ukazaniu się zęba w jamie ustnej. Dlatego też sugeruje się, że symptomy ogólne są przede wszystkim skutkami dolegliwości bólowych, a okres ząbkowania trwa około 8 dni.

Ząbkowanie, a gorączka

Przerwanie ciągłości dziąsła wokół wyrzynającego się zęba stanowi miejsce sprzyjające wnikaniu patogenów. A to może stanowić źródło infekcji. Najczęstszą przyczyną gorączki jest więc zwykle rozwijające się zakażenie ogólnoustrojowe. O podstawach gorączki przypomnisz sobie tutaj.

Większość badaczy nie wykazała ścisłej zależności między wyrzynaniem zębów mlecznych, a występowaniem podwyższonej ciepłoty ciała. U około 95% dzieci w okresie wyrzynania się pierwszych zębów mlecznych obserwowano wzrost temperatury ciała do 37,8°C, a w przeddzień ukazania się zęba – do 37,1°C. Uważa się zatem, że temperatura powyżej 38,5°C nie jest związana z ząbkowaniem. Nie należy zatem stanów przebiegających z gorączką tłumaczyć jedynie zbiegającym się w czasie wyrzynaniem zębów mlecznych. Natomiast należy szukać przyczyny podwyższonej temperatury ciała w ogólnoustrojowej infekcji! Koniecznie zgłoście się do lekarza!

Ząbkowanie – niepokojące objawy

Zaburzenia ząbkowania mogą być głównym, ale też pierwszym widocznym klinicznie symptomem choroby ogólnej lub wady genetycznej. Mogą dotyczyć czasu, kolejności lub miejsca wyrzynania zębów.

Co powinno Cię zaniepokoić?

  • stwierdzenie utrudnionego wyrzynania kolejnych zębów,
  • nasilony stan zapalny dziąseł,
  • trudno gojące się owrzodzenia dna języka lub wargi
  • nasilone objawy ogólnoustrojowe (zwłaszcza gorączki, czyli >38,5 stopni!),
  • współistnienie innych zaburzeń rozwojowych

Zgłoś się na wizytę lekarską! To powinno skłonić lekarza do rozszerzenia diagnostyki. Zaburzenia ząbkowania często towarzyszą niedoborom odporności, zaburzeniom hormonalnym, niedożywieniu i wadom genetycznym. Opóźnienie ząbkowania może wystąpić w przypadku wcześniactwo, celiakia, krzywica, niedoczynność tarczycy, niedokrwistość.

Postępowanie w przypadku bolesnego ząbkowania

W celu zmniejszenia dolegliwości związanych z ząbkowaniem stosowane są metody niefarmakologiczne i farmakologiczne. Bez względu na wybraną metodę niezbędne jest usunięcie płytki bakteryjnej, będącej główną przyczyną stanu zapalnego. Nie należy dopuszczać do wkładania przez dziecko do ust ostrych lub brudnych przedmiotów! Gdyż może to spowodować uszkodzenia mechaniczne błony śluzowej i rozwój zakażenia. U większości ząbkujących pacjentów nieznacznie nasilone objawy miejscowe mogą być łagodzone poprzez masowanie dziąseł. Na przykład z wykorzystaniem silikonowej nakładki na palec. Masaż należy wykonywać ostrożnie, ponieważ nabłonek wyściełający jamę ustną niemowlęcia jest cienki, delikatny i wrażliwy na urazy mechaniczne. Poleca się również stosowanie schłodzonych gryzaków. Jednakże przeciwwskazane jest nadmierne ich schładzanie lub zamrażanie. Ponieważ bardzo niska temperatura może powodować wystąpienie skurczu naczyń krwionośnych dziąseł. 

Metody farmakologiczne

Obecnie na rynku farmaceutycznym dostępnych jest wiele różnych preparatów łagodzących ząbkowanie. W tym celu stosuje się środki farmakologiczne, ziołowe i homeopatyczne. W zależności od potrzeb aplikuje się leki przeciwbólowe, przeciwzapalne i przeciwgorączkowe działające ogólnie oraz miejscowo. Jednak przed zastosowaniem jakichkolwiek środków farmakologicznych wymagana jest konsultacja z lekarzem!

Działanie preparatów przeznaczonych do użycia miejscowego jest zwykle krótkotrwałe i nie zawsze skuteczne. Z powodu możliwości wystąpienia odczynu alergicznego, np. na lidokainę, mentol, a nawet na rumianek, American Academy of Pediatric Dentistry (AAPD) nie zachęca do stosowania miejscowych środków ze względu na ich potencjalną toksyczność! Przeciwwskazane są również środki zawierające benzokainę, będącą substancją znieczulającą, która u dzieci, zwłaszcza do 2 roku życia, może powodować methemoglobinemię.

Podsumowanie

Ząbkowanie może przebiegać z objawami miejscowymi i ogólnymi, jednak sam ten proces nie jest bezpośrednio przyczyną występowania gorączki u dzieci! Jej pojawienie się najczęściej jest związane z infekcją, która wymaga odrębnej diagnostyki i osobnego postępowania terapeutycznego. Oprócz niefarmakologicznych sposobów łagodzenia miejscowych dolegliwości związanych z ząbkowaniem można również stosować miejscowo w jamie ustnej preparaty farmakologiczne, a także leki (paracetamol, ibuprofen) działające ogólnoustrojowo. Najpierw jednak skonsultuj się ze swoim lekarzem!

Spodobał Ci się artykuł? Podziel się z innymi!