Nowe zasady żywienia zdrowych niemowląt

Żywienie dzieci, zwłaszcza do ukończenia 1. roku życia zapewnia nie tylko odpowiedni rozwój niemowlęcia, ale rzutuje także na całe dorosłe życie. Polskie Towarzystwo Gastroenterologii, Hepatologii i Żywienia Dzieci co 5 lat wydaje nowe rekomendacje. Na początku 2021 roku opublikowano aktualne zalecenia dotyczące żywienia zdrowych niemowląt.

Bądź na bieżąco i przeczytaj poniższe podsumowanie!

Karmienie piersią

Zalecenie: Celem, do którego należy dążyć, jest wyłączne karmienie piersią przez pierwszych 6 miesięcy życia. Częściowe lub krótsze karmienie piersią również jest korzystne. Karmienie piersią powinno być kontynuowane tak długo, jak będzie to pożądane przez matkę i dziecko.

Bezsprzecznym jest stwierdzenie, że mleko matki jest najlepszym źródłem pokarmu dla noworodka i niemowlęcia. Pokarm wytwarzany jest w wystarczającej ilości i w pełni zaspokaja zapotrzebowanie niemowlęcia na wszystkie niezbędne składniki odżywcze. Jednocześnie zapewnia prawidłowy rozwój w pierwszym półroczu życia. Wyłączne karmienie piersią do 6. miesiąca życia oznacza brak równoczasowego wprowadzania żadnych innych płynów (także wody), ani pokarmów. Korzyści karmienia piersią stwierdza się nie tylko dla dziecka, ale również dla matki. Zmniejsza ryzyko krwawienia poporodowego, a także zachorowania na raka jajnika i piersi. Należy dążyć do tego, aby dziecko po 1. r.ż. nie było już karmione w nocy, aby zmniejszyć ryzyko rozwoju próchnicy.

Karmienie piersią, a COVID-19

Zgodnie z zaleceniami Polskiego Towarzystwa Neonatologicznego i Konsultanta Krajowego w dziedzinie neonatologii, matki z podejrzeniem zakażenia lub zakażonych SARS-CoV-2, które są w dobrym stanie ogólnym, mogą karmić piersią już od pierwszych chwil po urodzeniu. Za takim
postępowaniem przemawia obecność w pokarmie naturalnym przeciwciał klasy IgG skierowanych przeciwko SARS-CoV-2. Należy jednak pamiętać o profilaktyce, czyli zakładaniu maseczki, higienie rąk i piersi oraz dezynfekcji powierzchni. Noś maseczkę zawsze, przy jakichkolwiek objawach infekcyjnych.

Karmienie sztuczne

Zalecenie: Niemowlętom, które nie są karmione naturalnie, należy podawać produkty zastępujące mleko kobiece.

Produkt zastępujący mleko matki powinien nie tylko odwzorowywać swoim składem pokarm kobiecy. Powinien także zapewnić tempo wzrastania i wartości wskaźników przemiany materii maksymalnie zbliżone do obserwowanych u niemowląt karmionych wyłącznie piersią. Wierne odtworzenie składu mleka ludzkiego jest niemożliwe. Chociażby z tego powodu, że nie
jest on stały, a mleko zawiera żywe komórki i czynniki immunologiczne pochodzące z krwi matki. Od lutego 2020 roku w krajach UE obowiązuje nowe rozporządzenie dotyczące składu preparatów do
początkowego i dalszego żywienia niemowląt. Nałożono na producentów obowiązek dodawania do mleka kwasu tłuszczowego – dokozaheksaenowego (DHA). Jedynie mleko modyfikowane może stanowić alternatywę dla pokarmu kobiecego.

Pokarmy uzupełniające

Zalecenie: Wprowadzanie produktów uzupełniających należy rozpocząć, kiedy niemowlę wykazuje umiejętności rozwojowe potrzebne do ich spożywania, zwykle nie wcześniej niż od 17. tygodnia życia (początek 5. m.ż.) i nie później niż w 26. t.ż. (początek 7. m.ż.).

Pojęcie pokarmy uzupełniające odnosi się do wszystkich pokarmów stałych i płynów innych niż mleko kobiece lub mleko modyfikowane dla niemowląt. Skąd taki przedział wiekowy? To wtedy u większości niemowląt dojrzewa zdolność przyjmowania pokarmów stałych. Jest na tyle szeroki, by umożliwić wyłączne karmienie piersią przez pierwszych 6 m.ż. dziecka.Pamiętaj – rozszerzanie diety nie oznacza, że należy przerwać karmienie piersią!Nowe produkty należy wprowadzać stopniowo, zaczynając od małych ilości (np. 3-4 łyżeczek) i obserwując reakcję dziecka. Unikaj wprowadzania kilku nowych produktów równocześnie, aby nie przeoczyć ewentualnych objawów nietolerancji. Ze względu na większe trudności w akceptacji smaku warzyw należy je wprowadzić do diety przed owocami, a owoce dopiero około 2 tygodnie później, kontynuując podawanie warzyw. Konsystencje pokarmu powinno wprowadzać się stopniowo. Zacznij od pokarmów stałych i rozdrobnionych od 6.-7. m.ż., przekąsek do samodzielnego jedzenia (tzw. finger foods) w 8. m.ż., aby pod koniec 12. m.ż. dziecko mogło już jeść posiłki o dowolnej konsystencji.

Częstotliwość karmień i wielkość posiłków

Rodzic, opiekun decyduje, kiedy i co zje dziecko, natomiast dziecko decyduje, ile zje.

Pod koniec 1. roku życia niemowlęta żywione mlekiem modyfikowanym powinny spożywać w ciągu dnia 4-5 posiłków oraz 1-2 zdrowe przekąski (w zależności od łaknienia). Dziecko karmione w sposób naturalny może być przystawiane do piersi znacznie częściej w zależności od potrzeb, a pokarmy uzupełniające początkowo stanowią posiłki dodatkowe. Częstym błędem w żywieniu niemowląt jest ich przekarmianie. Należy uważnie obserwować i nauczyć się rozpoznawania objawów głodu (płacz, pobudzone ruchy na widok pokarmu, otwieranie ust i podążanie wzrokiem w stronę łyżki) i sytości (zasypianie, grymaszenie, zaprzestanie ssania, wypluwanie) u swojego dziecka. Unikaj podawania jedzenia jako nagrody.

Uwagi dotyczące wybranych produktów

  • jajko kurze – należy podawać dobrze ugotowane (przez 10-15 min) jedno małe jajo 2 razy w tygodniu, co odpowiada około 2 g białka jaja. W badaniu EAT wykazano, że taka ilość zmniejsza ryzyko alergii na jajo kurze
  • gluten – według ESPGHAN zaleca się wprowadzanie do diety niemowląt od ukończenia 4. miesiąca życia (czyli 17 tygodni) do ukończenia 12. miesiąca życia
  • masło i margaryna – w diecie dzieci do ukończenia 1. rż. nie należy ograniczać zawartości tłuszczy (poza indywidualnymi wskazaniami) ze względu na ich udział w rozwoju mózgu i funkcji poznawczych. Poleca się podawanie masła, olejów roślinnych oraz margaryny z małą zawartością przemysłowo wytwarzanych tłuszczów trans (<2%).
  • mięso – należy wprowadzać do diety dzieci odpowiednio wcześnie, zaczynając od drobiu. Nie kupuj mięsa z nieznanego źródła. Do 3. roku życia nie zaleca się żywienia podrobami i przetworami mięsnymi
  • ryby – są niezbędne, by pokryć zapotrzebowanie na DHA. Zaleca się regularne spożywanie nie częściej niż 1-2 razy w tygodniu tłustych ryb morskich, takich jak śledź atlantycki, łosoś norweski hodowlany, szprot, sardynki, pstrąg hodowlany, flądra, dorsz, makrela atlantycka i morszczuk. Nie należy podawać dzieciom ryb drapieżnych, czyli miecznika, rekina, makreli królewskiej, tuńczyka oraz płytecznika
  • sól – WHO zaleca zmniejszone spożycie soli u dzieci, aby uniknąć szkodliwego wzrostu ciśnienia tętniczego w późniejszym wieku
  • miód – może zawierać przetrwalniki Clostridium botulinum wywołujące botulizm dziecięcy. Z tego powodu miodu nie należy podawać dzieciom przed ukończeniem 12. miesiąca życia
  • koper włoski – brak odpowiednich danych dotyczących bezpieczeństwa. Dlatego dzieci do ukończenia 4. roku życia nie powinny spożywać kopru włoskiego.

Napoje w żywieniu niemowląt

  • woda – pokarm matki (lub mleko modyfikowane) dostarczają odpowiednią objętość płynu zdrowym niemowlętom do 6. miesiąca życia. W drugim półroczu życia zapotrzebowanie łącznie na wszystkie płyny wynosi około 800-1000 ml/24h. Powyżej 6 mż. najlepsza jest woda źródlana lub naturalna woda mineralna – niskozmineralizowana, niskosodowa, niskosiarczanowa. Czytaj etykiety na butelkach!
  • mleko krowie – nie powinno stanowić głównego napoju u dzieci w 1. roku życia. Powyżej 1. rż. dzienne spożycie mleka nie powinno przekraczać 500 ml. Mleko krowie jest ubogie w żelazo, dlatego jego opóźnione wprowadzanie chroni przed wystąpieniem niedokrwistości z niedoboru żelaza.
  • mleko kozie lub owcze – niezalecane jako główny posiłek u niemowląt <12. miesiąca życia. Zawiera za duże stężenie soli mineralnych i za małą ilość kwasu foliowego i witamin, co grozi niedokrwistością z niedoboru kwasu foliowego i/lub witaminy B12.
  • napoje roślinne – nie pokrywają podstawowego zapotrzebowania dziecka w 1. roku życia na składniki odżywcze. Nie mogą stanowić alternatywy dla preparatów mlekozastępczych.
  • napoje słodzone – ogranicz soki owocowe, wody smakowe, napoje zawierające słodziki i napoje gazowane. Zwiększają ryzyko nadwagi, próchnicy, chorób sercowo-naczyniowych, cukrzycy oraz stłuszczenia wątroby. U dzieci w wieku 1-3 lat można podać maksymalnie 120 ml soku dziennie. W wieku 4-6 lat 180 ml, a u starszych dzieci 240 ml soku na dzień. Przyzwyczajanie dziecka w 1. roku życia do picia wody zamiast soków jest istotne dla zapobiegania otyłości!

Suplementacja witaminami

  • witamina D – jest niezbędna do prawidłowego rozwoju kośćca. Suplementację należy rozpocząć już w pierwszych dniach życia, niezależnie od sposobu karmienia dziecka (naturalny i/lub sztuczny). W pierwszych 6 miesiącach życia w dawce 400 IU/24h oraz 400-600 IU/24h między 6. a 12. miesiącem życia
  • witamina K – zgodnie z zaleceniami ESPGHAN oraz Polskiego Towarzystwa Neonatologicznego w celu zapobiegania krwawieniu z niedoboru witaminy K, każdy noworodek po urodzeniu powinien profilaktycznie ją otrzymać
  • żelazo – zdrowe, urodzone o czasie niemowlęta i małe dzieci nie wymagają powszechnej suplementacji żelaza. Od 6. miesiąca życia wszystkie niemowlęta powinny otrzymywać pokarmy uzupełniające zawierające żelazo, w tym mięso.
  • kwasy omega-3 – niemowlęta karmione piersią nie wymagają dodatkowej suplementacji. Aby zapewnić właściwe stężenie DHA w mleku, matka karmiąca powinna przyjmować dodatkowo ≥200 mg DHA dziennie. W przypadku małego spożycia ryb nawet 400-600 mg DHA dziennie.
  • fluor – nie zaleca się suplementacji fluoru u dzieci aż do 36. miesiąca życia. Natomiast w ramach profilaktyki próchnicy zaleca się stosowanie śladowej ilości pasty do zębów zawierającej fluor 2 razy dziennie, od momentu wyrżnięcia pierwszego zęba.

Opracowano na podstawie Zaleceń Polskiego Towarzystwa Gastroenterologii, Hepatologii i Żywienia
Dzieci. Uzupełnieniem wytycznych jest schemat zasad żywienia niemowląt.

Spodobał Ci się artykuł? Podziel się z innymi!