Gorączka u małego dziecka – postępowanie i zalecenia

Gorączka jest jednym z najczęstszych objawów i często wzbudza niepokój rodziców oraz opiekunów. Stanowi najczęstszy powód poszukiwania pomocy medycznej. Gorączka może być przejściowa, bez znaczenia klinicznego, ale może również towarzyszyć chorobie zagrażającej życiu.

Kiedy gorączka może być oznaką poważnej choroby? Na co powinieneś zwrócić uwagę? Jakie leczenie zastosować?

Zapraszamy do lektury poniższego artykułu 🙂

Definicja gorączki oraz metody pomiaru

Za gorączkę uznaje się podwyższoną ciepłotę ciała ≥38°C. Prawidłowość zmierzonych wartości zależy od powtarzalności pomiaru tym samym urządzeniem, w tej samej lokalizacji. Tylko wtedy uzyskane wyniki mogą być porównywalne. Przeczytaj instrukcję obsługi swojego termometru! W warunkach domowych rekomenduje się pomiar temperatury w dole pachowym termometrem elektronicznym. Według wytycznych National Institute for Health and Care Excellence [NICE] u dzieci od 4. tygodnia życia do 5 rż. dopuszcza się też używanie termometru dousznego na podczerwień oraz pomiar pod pachą termometrem zmiennofazowym ciekłokrystalicznym lub chemicznym. Natomiast metoda pomiaru na czole za pomocą termometru bezdotykowego czy zmiennofazowego jest uznawana za zawodną. W praktyce, także dokładność pomiaru temperatury błony bębenkowej jest dyskusyjna z uwagi na błędy pomiarowe wywołane na przykład przez zalegającą woskowinę, czy stan zapalny. Odradza się także pomiar temperatury w odbycie czy jamie ustnej ze względu na ryzyko uszkodzenia śluzówki i dyskomfort dziecka. Jeżeli jednak temperatura w odbycie jest mierzona, nie zapomnij odjąć 0,5°C.

Gorączka i jej przyczyny

Prawdziwe jest stwierdzenie, że dzieci gorączkują częściej niż dorośli. Na szczęście, najczęstszą przyczyną epizodów gorączkowych u dzieci są samoograniczające się infekcje wirusowe. Inne czynniki infekcyjne to bakterie, grzyby, czy pierwotniaki. Rzadziej za wzrost temperatury ciała odpowiadają choroby nowotworowe oraz z autoagresji. U małych dzieci trzeba wykluczyć zakażenie układu moczowego poprzez wykonanie badania ogólnego moczu. Często przyczyna gorączki jest trudna do ustalenia. Należy jednak zawsze dążyć do ustalenia jej źródła. Nie wolno samowolnie zażywać antybiotyków bez rozpoznania zakażenia bakteryjnego jako przyczyny. Antybiotyki nie wykazują żadnego działania przeciwwirusowego, a ich niepotrzebne stosowanie sprzyja lekooporności.

Gorączka u noworodków i niemowląt do 3 miesiąca życia

W ocenie znaczenia klinicznego gorączki istotną rolę odgrywa wiek dziecka. Niemowlęta i małe dzieci w większości mają nieco wyższą temperaturę niż dorośli. Wynika to z większego stosunku powierzchni do masy ciała oraz intensywniejszego metabolizmu. Ze względu na braku pełnej dojrzałości układu odpornościowego, gorączka to stosunkowo rzadki objaw w tej grupie wiekowej. Dlatego też jej wystąpienie źle rokuje i często świadczy o poważnym zachorowaniu. W okresie noworodkowym prawdopodobieństwo wystąpienia zakażenia uogólnionego, septycznego jest też większe niż w późniejszym wieku. Gorączkujące noworodki i niemowlęta do 3 miesiąca życia najczęściej wymagają hospitalizacji oraz szczegółowej diagnostyki. W tym wieku częściej też występują zakażenia układu moczowego, krwi, płuc, opon mózgowo-rdzeniowych, ucha, zapalenia tkanek miękkich, kości, czy stawów. Nie należy jednak mylić gorączki z fizjologiczną hipertermią u noworodka mogącą wystąpić w pierwszych 2-3 dniach jego życia. 

Niepokojące objawy

Jakie objawy powinny wzbudzić Twoją czujność?

  • czas trwania gorączki ≥5 dni
  • bladość skóry
  • zmniejszona aktywność dziecka, apatia
  • dziecko samo się nie budzi, a wybudzone szybko zasypia
  • zwiększenie częstotliwości oddechów
  • nasilone zaciąganie klatki piersiowej
  • przyspieszone bicie serca
  • wysypka, zwłaszcza nieblednąca pod wpływem ucisku
  • napięte ciemiączko u niemowląt
  • drgawki, napad padaczkowy
  • objawy neurologiczne
  • odwodnienie – suche spojówki, zmniejszone oddawanie moczu, podsychające śluzówki
  • wysoka gorączka, czyli ≥39°C w wieku 3-6 miesięcy oraz ≥38°C poniżej 3 miesięcy
  • obrzęk kończyny lub stawu
  • choroby towarzyszące takie jak wada serca, wcześniactwo, niedobory odporności
  • wiek poniżej 12. miesiąca życia

W przypadku wystąpienia w/w objawów dziecko wymaga pilnej wizyty lekarskiej i badania fizykalnego. U gorączkujących noworodków, dzieci z zaburzeniami oddechowymi, chorobami krążenia, neurologicznymi zaleca się hospitalizację oraz stałe monitorowanie stanu ogólnego. Konieczne również będzie wykonanie dodatkowych badań diagnostycznych, na przykład nakłucia lędźwiowego, czy pobrania posiewów do badań bakteriologicznych. Natomiast, jeżeli gorączka przebiega bez poważnych objawów chorobowych, dziecko jest aktywne, pogodne, nie zaleca się rutynowego wykonywania dodatkowych badań laboratoryjnych.

Farmakologiczne metody leczenia gorączki

Obecnie w zastosowaniu funkcjonują dwa bezpieczne i skuteczne leki przeciwgorączkowe: ibuprofen i paracetamol.

Ogólne zasady stosowania leków przeciwgorączkowych:

  • Podaj leki tylko wtedy, gdy dziecko odczuwa wyraźny dyskomfort w związku z podwyższoną temperaturą ciała, a nie dlatego, że gorączka się pojawiła.
  • Jeżeli dziecko nie czuje się źle, nie podawaj leków poniżej 38°C. Gorączka jest to pierwsza odpowiedź naszego układu odpornościowego. Podając lek za wcześnie hamujemy naturalne mechanizmy obronne naszego organizmu.
  • Nie podawaj równocześnie paracetamolu i ibuprofenu z innymi lekami z grupy NLPZ. Stwarza to ryzyko nasilenia działań niepożądanych oraz możliwość przedawkowania leków.
  • W przypadku utrzymywania się uporczywie wysokiej gorączki stosuj leki naprzemiennie zachowując zalecane odstępy między dawkami.
  • Dzieciom poniżej 16 roku życia nie wolno podawać kwasu acetylosalicylowego (aspiryny) z uwagi na ryzyka wystąpienia groźnego i fatalnego w skutkach zespołu Reye’a
  • Zawsze trzymaj leki w oryginalnych opakowaniach w miejscu niedostępnym dla dzieci!

Paracetamol

Jest to lek pierwszego wyboru w praktyce pediatrycznej. Wykazuje działanie przeciwbólowe i przeciwgorączkowe. Charakteryzuje się dobrym profilem bezpieczeństwa. Jako skutek uboczny stosowania paracetamolu opisywane są rzadko pojawiające się reakcje skórne. Lek ten szybciej działa po podaży doustnej (1-2 godz.) niż doodbytniczej (1-4 godz.). Dawkowanie: 15 mg/kg/dawkę co 4-6 h. 

Ibuprofen

Wykazuje działanie przeciwbólowe, przeciwgorączkowe oraz dodatkowo przeciwzapalne. Działa jednak gastrotoksycznie i neurotoksycznie. Efekt leczniczy pojawia się w czasie krótszym niż 60 min ze szczytem działania w ciągu 3-4 godz. Jest to lek pierwszego wyboru w ostrym zapaleniu ucha środkowego. Dawkowanie: 10 mg/kg/dawkę doustnie co 6 h. 

Przykład dawkowania

Marysia waży 10kg. Mama chce podać Ibuprofen w syropie z domowej apteczki. Należy sprawdzić dawkę swojego leku. Na opakowaniu jest napisane: 200mg/5ml.

10kg(masa ciała)*10mg(dawka)=100mg 100mg, czyli 2,5ml

Niefarmakologiczne metody leczenia gorączki

Metody niefarmakologiczne obniżania gorączki wspomagają działanie leków przeciwgorączkowych. Należą do nich ochładzanie poprzez obniżenie temperatury otoczenia, chłodne okłady, a zwłaszcza kąpiel w wodzie o temperaturze maksymalnie o 1-2°C niższej niż temperatura ciała dziecka. Dziecko z gorączką nie powinno być ani nadmiernie rozbierane, ani zbytnio owijane. Nie zapomnij też o odpowiednim nawodnieniu!

Podsumowanie

Podsumowując, zawsze uważnie obserwuj swoje dziecko. Jeżeli gorączka słabo reaguje na leki, dziecko gorączkuje kolejny dzień, jego stan nie ulega poprawie, zwłaszcza na zleconym przez lekarza antybiotyku, ponadto jest osłabione, apetyczne, cierpiące – koniecznie szukaj pomocy lekarskiej. Warto również dodać, że przed niektórymi groźnymi przyczynami gorączki, takimi jak np. sepsa meningokokowa lub pneumokokowa możemy uchronić swoje dziecko dzięki szczepieniom ochronnym. O szczepieniach zalecanych przeczytasz tutaj.

Opracowano na podstawie wytycznych National Institute for Health and Care Excellence [NICE]

Spodobał Ci się artykuł? Podziel się z innymi!