Bóle głowy u dzieci

Ból głowy jest nieswoistym, subiektywnym objawem neurologicznym. Może lokalizować się w każdym obszarze czaszki. Bóle głowy zdarzają się w każdej grupie wiekowej, jednak coraz częściej występują u dzieci. Najczęściej ból głowy jest objawem towarzyszącym, choć może też być odrębną jednostką chorobową. Jak to rozróżnić? Czego nie przeoczyć? Które objawy muszą wzbudzić Twój niepokój?

Odpowiedzi na te pytania znajdziesz poniżej.

Epidemiologia

Dzieci zaczynają skarżyć się na bóle głowy między 3, a 5 r.ż. Między 5, a 8 r.ż. zaczynają je lokalizować, ale dopiero po 9 r.ż. są w stanie je dokładnie opisać. Wśród nastolatków nawracające bóle głowy zgłaszają częściej dziewczynki niż chłopcy. Szacunkowo w populacji dziecięcej od 7 do 15 lat ponad 50% dzieci skarży się na bóle głowy, a w okresie pokwitaniowym nawet do 80%. Jest to więc często występujący objaw u dzieci. Z punktu widzenia lekarza praktyka, do którego zgłaszają się dzieci z powodu nawracających bólów głowy, najważniejszym zadaniem jest podjęcie próby ustalenia, czy zgłaszany ból głowy ma charakter pierwotny, czy wtórny.

Klasyfikacja Bólów Głowy

Oficjalnym dokumentem systematyzującym bóle głowy jest Międzynarodowa Klasyfikacja Bólów Głowy (ICHD). To zgodne stanowisko ekspertów, którego podstawą są wiarygodne dane naukowe oraz ogromne doświadczenie kliniczne. Na jego podstawie podzielono bóle głowy na pierwotne, wtórne oraz neuralgie. Wśród najczęściej występujących bólów głowy u dzieci wyróżniamy bóle pierwotne, takie jak napięciowe bóle głowy i migrena.

Migrena

Migrena może występować bez aury (90%) oraz z aurą, czyli z objawami poprzedzającymi napad migreny. Najczęstszym typem aury jest aura wzrokowa. Dziecko może zgłaszać mroczki przed oczami, ale również uczucie drętwienia, czy bełkotliwą mowę. Objawy aury mogą towarzyszyć zarówno migrenie, jak i padaczce, dlatego należy je różnicować. Przede wszystkim różni je czas trwania. Aura migrenowa trwa kilkanaście minut do godziny, natomiast padaczkowa zwykle ok. minutę. Również zaburzenia węchowe, trudności w mowie oraz tzw. deja vu w migrenie są rzadkie.

Aby rozpoznać migrenę potrzeba co najmniej 5 napadów bólu trwających od 2 do 72 godzin charakteryzujących się co najmniej 2 z 4 cech:

  • jednostronnym umiejscowieniem,
  • pulsującym charakterem,
  • średnim lub znacznym natężeniem bólu,
  • nasilaniem się przy codziennej aktywności fizycznej.

Oprócz tego objawom bólowym towarzyszą nudności i wymioty oraz światłowstręt i nadwrażliwość na głośne dźwięki (foto- i fonofobia). Obserwuj uważnie swoje dziecko! Chorzy oceniają ból migrenowy jako silny lub bardzo silny, a codzienne czynności nasilają odczuwane przez pacjenta dolegliwości. Ból dotyczy zwykle jednej okolicy, najczęściej czołowo-skroniowej, lub jest połowiczy. U dzieci może występować również ból obustronny. Natomiast należy zachować czujność diagnostyczną w przypadku rzadkiego u dzieci bólu w okolicy potylicznej! Trzeba wspomnieć o istnieniu czynników wywołujących napad migreny. Do najczęstszych należą: uczucie głodu, stres, hałas, wysiłek fizyczny, czy niektóre pokarmy, takie jak czekolada, ser żółty). Często pozostali członkowie rodziny chorują również na migrenę.

Ból głowy typu napięciowego

Wszystkie postacie bólu napięciowego zazwyczaj przebiegają jako symetryczny, obustronny ból głowy o charakterze uciskowym lub opasującym. W odróżnieniu od migreny ból jest łagodny lub umiarkowany. Narasta stopniowo i utrzymuje się do 24 godzin. Najbardziej charakterystyczną nieprawidłowością w badaniu fizykalnym jest zwiększona tkliwość mięśni czaszki i przyczepiających się w obrębie czaszki. Codzienna aktywność fizyczna nie nasila dolegliwości. Zazwyczaj nie współistnieją inne objawy. Jednakże bólowi mogą towarzyszyć nudności i fotofobia i fonofobia, ale nigdy nie równocześnie. Bóle napięciowe występują nawet u 10% dzieci w wieku szkolnym

Wtórne bóle głowy

Wtórny ból głowy to nowy ból głowy lub ból głowy występujący już w przeszłości, który aktualnie ulega znacznemu nasileniu.

Szczegółowe przyczyny obejmują:

  • urazy głowy, szyi
  • zaburzenia naczyniowe
  • zaburzenia wewnątrzczaszkowe
  • zwiększenie ciśnienia wewnątrzczaszkowego
  • przyjmowanie lub zaprzestanie przyjmowania substancji psychoaktywnych
  • zakażenia
  • zaburzenia psychiczne
  • choroby układowe
  • choroby czaszki, szyi, oczu, uszu, zatok przynosowych, zębów lub ust

Objawy alarmowe

Każdy czynnik alarmujący powinien wzbudzić podejrzenie poważniejszych zaburzeń i wymaga pilnego rozważenia dodatkowych badań diagnostycznych. Żebyś mógł rozpoznać niepokojące objawy u swojego dziecka, musisz je najpierw znać.

Do objawów alarmowych należą:

  • ból głowy u dziecka w wieku do 3 lat
  • nagły początek bólu
  • objawy neurologiczne, takie jak niedowład, zaburzenia chodu i równowagi, napad drgawkowy
  • występowanie bólu wcześnie rano lub budzenie się z bólem głowy
  • poranne wymioty zaraz po obudzeniu
  • nasilenie bólu głowy w trakcie wysiłku fizycznego – może sugerować incydent naczyniowy
  • zmiana charakteru bólu głowy, np. na bóle budzące dziecko w nocy
  • stan po założeniu zastawki komorowo-otrzewnowej – należy wykluczyć dysfunkcję zastawki
  • towarzyszące bólowi zaburzenia świadomości
  • obrzęk tarczy nerwu wzrokowego w badaniu dna oka – stwierdzane podczas badania okulistycznego to tzw. objaw podwyższonego ciśnienia wewnątrzczaszkowego
  • urazy głowy z cechami wstrząśnienia mózgu do 14 dni po urazie głowy
  • zaburzenia widzenia, połykania
  • niezamierzona utrata masy ciała w ostatnim czasie

W przypadku zaobserwowania któregoś z wyżej wymienionych objawów pilnie zgłoś się do lekarza!

Pozostałe przyczyny bólów głowy

Poza podziałem na pierwotne i wtórne bóle głowy, wyróżniamy również ostry i nawracający ból głowy. Najczęstszą przyczyną ostrego bólu głowy u dzieci są infekcje górnych dróg oddechowych o ostrym przebiegu. Wśród nich duży odsetek stanowią zakażenia o etiologii wirusowej, zapalenie zatok obocznych nosa oraz paciorkowcowe zapalenia gardła. Na drugim miejscu pod względem częstości klasyfikuje się ból głowy związany z wcześniejszym urazem, pozapalny, czy związany z wadą refrakcji oka. Ponadto do innych przyczyn przewlekłych bólów głowy należą polipy nosa oraz wada zgryzu – wtedy ból nasila się przy żuciu. U dziewcząt bóle głowy mogą być również związane z miesiączką. Należy też zwrócić uwagę na przyjmowane leki, które często wywołują takie działania niepożądane. Ból głowy najczęściej jest związany z przyjmowaniem doustnych środków antykoncepcyjnych, leków przeciwalergicznych lub preparatów przeciwtrądzikowych! Również stres, przyjmowanie alkoholu oraz czynniki psychogenne mogą być odpowiedzialne za dolegliwości bólowe.

Diagnostyka bólów głowy

Badania dodatkowe należy zlecać w zależności od wskazań. Brakuje dowodów przemawiających za rutynowym wykonywaniem badań laboratoryjnych, diagnostycznych, czy obrazowych. Badania te należy jednak rozważyć, jeżeli w trakcie badania fizykalnego stwierdzono nieprawidłowości oraz w razie zaobserwowania wyżej wymienionych objawów alarmowych. Wtedy może być konieczna punkcja lędźwiowa, badanie EEG, tomografia lub rezonans głowy, także w warunkach szpitalnych. W przypadku zaburzeń widzenia, zeza, oczopląsu lub istotnego pogorszenia ostrości wzroku koniecznie skonsultuj się z okulistą. Trzeba również pamiętać, że ból głowy może być związany z podwyższonym ciśnieniem krwi. Pomiar ciśnienia jest konieczny. Dotyczy to głównie nastolatków, zwłaszcza otyłych. Nie interpretuj wartości ciśnienia na własną rękę! Należy odnieść je do siatek centylowych. Ponadto, u dzieci szczególnie należy zwrócić uwagę na zaburzenia rozwoju, takie jak zahamowanie wzrastania, utrata lub nadmierny przyrost masy ciała, nadmierne pragnienie z poliurią. Pamiętaj, że dziecko z bólem głowy wymaga regularnej kontroli lekarskiej, aby nie przeoczyć istotnej zmiany charakterystyki tego bólu.

Postępowanie terapeutyczne

Leczenie bólów głowy u dzieci wymaga wielopłaszczyznowego podejścia, które pozwala na indywidualne dopasowanie planu leczenia. Agresywność leczenia powinna zależeć od nasilenia bólu głowy, a także związanego z nim ograniczenia funkcjonowania każdego dziecka. Ból głowy wywiera istotny wpływ na życie chorego i opiekunów.

Wielopłaszczyznowe leczenie obejmuje kilka etapów:

  • modyfikacja stylu życia – prawidłowa higiena snu, zbilansowana dieta, odpowiednie nawodnienie i aktywność fizyczna,
  • wsparcie psychologiczne – behawioralne, fizykoterapia, relaksacja,
  • farmakoterapia – niesteroidowe leki przeciwzapalne zażywane jak najwcześniej po wystąpieniu bólu głowy, lekiem z wyboru jest ibuprofen w dawce 10mg/kg mc., więcej na ten temat tutaj

W leczeniu umiarkowanego lub ciężkiego bólu głowy, który nie odpowiada na leki przeciwbólowe można zastosować sumatryptan. Te preparaty są stosowane donosowo u dzieci powyżej 12 roku życia. jeżeli leczenie doraźne nie przynosi wystarczającej poprawy lub jest źle tolerowane. Profilaktyczne leczenie należy rozważyć u chorych z co najmniej 3–4 napadami migreny w miesiącu, Jedynym preparatem dopuszczonym do stosowania u dzieci w ramach profilaktyki jest topiramat. Pomocne może być również prowadzenie dzienniczka bólów głowy w celu oceny dynamiki, a także ewentualnych czynników prowokujących napad bólu głowy u dziecka.

Spodobał Ci się artykuł? Podziel się z innymi!